کتاب جنس ضعیف | اوریانا فالاچی |نشر آتیسا

اوریانا فالاچی، روزنامه‌نگار و نویسنده نامدار ایتالیایی، در کتاب «جنس ضعیف» دست از تئوری‌پردازی پشت میز تحریریه برمی‌دارد و خودش را به دل جاده‌ها می‌زند. او با چمدانی کوچک و نگاهی کنجکاو، راهی سفری چندماهه می‌شود تا از نزدیک ببیند زن بودن در نقاط مختلف کره زمین چه معنی دارد. از حومه فقیرنشین پاکستان تا خیابان‌های شلوغ توکیو، از کرانه‌های گنگ در هند تا جزایر هاوایی، فالاچی با زنانی روبرو می‌شود که هرکدام داستانی برای گفتن دارند.

 

این کتاب درباره چیست؟

«جنس ضعیف» یک پرسش مرکزی دارد: در فرهنگ‌های گوناگون، زن بودن چه تعبیری دارد و این تعبیر چگونه مسیر زندگی یک انسان را تغییر می‌دهد؟ فالاچی در طول سفرش به کشورهایی چون پاکستان، هند، اندونزی، هنگ‌کنگ، ژاپن، هاوایی و آمریکا، با زنانی گفت‌وگو می‌کند که هرکدام در قفسی از جنس سنت، مذهب، طبقه اجتماعی یا قوانین نانوشته گرفتار شده‌اند. نویسنده تلاش نمی‌کند قضاوت کند؛ او صرفاً مشاهده می‌کند، ثبت می‌کند و مخاطب را با پرسش‌هایی عمیق تنها می‌گذارد.

یکی از نقاط قوت کتاب این است که زنان حاضر در آن، یکدست و شبیه به هم نیستند. دختری که در یک روستای دورافتاده پاکستانی بزرگ شده، با زنی که در توکیوی مدرن زندگی می‌کند تفاوت‌های چشمگیری دارد؛ اما فالاچی در میان این تفاوت‌ها، شباهت‌هایی هم پیدا می‌کند: محدودیت‌های تحمیل‌شده، انتظارهای اجتماعی و آن تلاش همیشگی برای پیدا کردن جایگاهی که متعلق به خودشان باشد.
 

سفری از پاکستان تا ژاپن

ساختار کتاب، سفرنامه‌ای و گزارشی است و همین ویژگی آن را از بسیاری آثار مشابه متمایز می‌کند. فالاچی در هر مقصد، فقط از بناها و خوراکی‌ها نمی‌نویسد؛ او وارد خانه‌ها می‌شود، پشت پرده زندگی روزمره را تماشا می‌کند و تصویری شفاف از جامعه‌ای که زنان در آن نفس می‌کشند به دست می‌دهد.

او در پاکستان با رسم کهن ازدواج اجباری روبرو می‌شود؛ در هند شاهد آیین‌هایی است که زن را در جایگاهی فروتر از مرد می‌نشاند؛ در مالزی ردپای یک جامعه مادرسالار را دنبال می‌کند که در آن زنان مالک زمین و باغ‌ها هستند. هر فصل کتاب، سفری است به یک جهان تازه و خواننده همراه با نویسنده، از فرهنگی به فرهنگ دیگر سفر می‌کند.
 

ازدواج؛ نقطه‌ای که سرنوشت زن را رقم می‌زند

یکی از محورهای اصلی کتاب، ازدواج و نقشی است که زنان در آن ایفا می‌کنند. فالاچی می‌پرسد: در جوامع گوناگون، یک زن چقدر درباره آینده خودش حق انتخاب دارد؟ در بسیاری از روایت‌های کتاب، ازدواج بیش از آنکه انتخابی شخصی باشد، تصمیمی است که خانواده، سنت یا جامعه برای زن گرفته است. او باید خود را با نقشی که برایش تعیین شده هماهنگ کند؛ نقشی که گاه با خواسته‌ها و آرزوهای واقعی او فاصله زیادی دارد. فالاچی با نگاه تیزبین یک روزنامه‌نگار، این تضادها را ثبت می‌کند و مخاطب را به قضاوت وا می‌دارد.
 

سنت؛ پناهگاه یا محدودیت؟

در سراسر کتاب، یک پرسش همیشه تکرار می‌شود: سنت تا کجا پناهگاه است و از کجا به زنجیری برای زنان تبدیل می‌شود؟ سنت‌ها بخشی از هویت یک جامعه‌اند و نمی‌توان آنها را یکسره نفی کرد؛ اما فالاچی نشان می‌دهد که برخی از همین آداب و رسوم، زمانی که رنگ اجبار به خود می‌گیرند، آزادی و حق انتخاب زنان را محدود می‌کنند. از نگاه او، این کشمکش فقط به تفاوت شرق و غرب خلاصه نمی‌شود؛ حتی جوامعی که خود را مدرن می‌خوانند، هنوز درگیر کلیشه‌ها و محدودیت‌هایی هستند که سد راه زنان شده است.
 

چرا عنوان «جنس ضعیف»؟

عنوان اصلی کتاب در زبان ایتالیایی Il sesso inutile است که ترجمه تحت‌اللفظی آن می‌شود «جنس بی‌فایده» یا «جنس بی‌مصرف»، اما در ایران این کتاب با عنوان «جنس ضعیف» به شهرت رسیده است. این عنوان را باید در ارتباط با تصویری خواند که جوامع مختلف از زنان ساخته‌اند؛ تصویری که در آن زن موجودی وابسته و ناتوان تلقی می‌شود و ارزش او با نقش‌هایی چون همسر بودن یا مادر شدن تعریف می‌گردد. فالاچی با این کتاب، عملاً به جنگ همین کلیشه‌ها می‌رود.
 

سبک نوشتار؛ روزنامه‌نگاری که داستانسرا می‌شود

فالاچی در این کتاب، یک گزارشگر صرف نیست؛ او راوی است، قصه‌گو است و گاه طنزپردازی تیزبین. سبک او ترکیبی است از دقت یک روزنامه‌نگار، حساسیت یک نویسنده و جسارت یک زن که خودش سال‌ها در جامعه‌ای مردسالار جنگیده است. نتیجه می‌شود متنی که نه خشک است و نه شعاری؛ متنی که شما را پای خود می‌خکوب می‌کند و وادار می‌سازد تا پس از بستن کتاب، ساعتها به آنچه خوانده‌اید فکر کنید.
 

این کتاب برای چه کسانی است؟

اگر به سفرنامه‌های عمیق، گزارش‌های اجتماعی، مطالعات زنان یا انسان‌شناسی علاقه دارید، «جنس ضعیف» یکی از آن کتاب‌هایی است که نباید از دست بدهید. همچنین اگر با نام اوریانا فالاچی آشنایی دارید و می‌خواهید اثری غیر از رمان‌های مشهور او بخوانید، این کتاب می‌تواند نقطه شروعی متفاوت باشد. خوانندگانی که از متون خشک دانشگاهی فراری‌اند، با این کتاب مواجه‌ای خوشایند خواهند داشت، چراکه فالاچی با زبانی روایی و داستانی، مفاهیم عمیق جامعه‌شناختی را به ساده‌ترین شکل ممکن بیان می‌کند.

 

جمع‌بندی

«جنس ضعیف» فراتر از یک اثر درباره زنان، روایتی است از انسان بودن، از انتخاب کردن، از سنت‌هایی که رهایمان نمی‌کنند و آزادی‌هایی که باید برایشان جنگید. فالاچی با قلمی تیز و نگاهی بی‌طرفانه، خواننده را به سفری می‌برد که در آن با خودش و باورهایش روبرو می‌شود. اگر به دنبال کتابی هستید که ساعتها پس از مطالعه، هنوز در ذهنتان بچرخد، این کتاب را انتخاب کنید. صفحه‌ای از آن را باز کنید و بگذارید فالاچی شما را با خودش به دل جاده ببرد.