کتاب میرا | اثر کریستوفر فرانک| ترجمه لیلی گلستان | انتشارات ثالث

«میرا» اثر کریستوفر فرانک رمانی کوتاه و متفاوت است که در فضایی میان داستان علمی‌تخیلی، پادآرمان‌شهر و سوررئال روایت می‌شود. داستان در جامعه‌ای ناشناس و به‌شدت کنترل‌شده می‌گذرد؛ جامعه‌ای که در آن فردیت نه‌تنها ارزش محسوب نمی‌شود، بلکه می‌تواند نوعی انحراف تلقی شود.

راوی داستان فردی است که در این جامعه زندگی می‌کند و به‌تدریج متوجه می‌شود با دیگران تفاوت دارد. او نمی‌تواند مانند بقیه رفتار کند و احساسات و خواسته‌های شخصی خودش را نادیده بگیرد. همین تفاوت، او را در برابر نظمی قرار می‌دهد که از شهروندانش اطاعت، هماهنگی و شادیِ اجباری می‌خواهد.

در این میان، میرا وارد زندگی راوی می‌شود؛ زنی که او را به دلیل همین متفاوت بودنش دوست دارد. رابطه میان آن دو در جامعه‌ای که روابط شخصی و انتخاب فردی معنای چندانی ندارد، به اتفاقی خطرناک تبدیل می‌شود. عشق آن‌ها فقط یک رابطه عاطفی نیست؛ بلکه به شکلی از مقاومت در برابر سیستمی تبدیل می‌شود که می‌خواهد انسان‌ها را شبیه یکدیگر کند.

جامعه‌ای که لبخند زدن در آن اجباری است

یکی از عجیب‌ترین ویژگی‌های دنیای «میرا»، وارونه شدن بسیاری از ارزش‌های معمول است. مردم باید شاد باشند، به یکدیگر لبخند بزنند و در جمع زندگی کنند. تنهایی و غم، رفتارهایی نامطلوب تلقی می‌شوند و کسی که از هنجارهای تعیین‌شده فاصله بگیرد، باید «اصلاح» شود.

اصلاح در این جامعه به معنای کمک به فرد نیست؛ بلکه فرایندی برای از بین بردن تفاوت‌های شخصی و وادار کردن انسان به پذیرش الگوی جمعی است. راوی نیز سرانجام با این فرایند روبه‌رو می‌شود و تجربه‌ای را پشت سر می‌گذارد که هویت و رابطه او با خودش و دیگران را دگرگون می‌کند.

وقتی فردیت جرم می‌شود

فرانک در «میرا» مستقیماً یک نظام سیاسی مشخص را توضیح نمی‌دهد، اما جامعه‌ای می‌سازد که در آن جمع بر فرد مقدم است و آزادی انتخاب محدود شده است. خانه‌های شیشه‌ای، دشت پوشیده از قیر و فضای غیرعادی شهر، به شکل‌گیری حال‌وهوای غریب و خفقان‌آور داستان کمک می‌کنند.

راوی نیز برخلاف قهرمان‌های معمول داستان‌های ضدآرمان‌شهری، از ابتدا یک مبارز یا نظریه‌پرداز نیست. او بیشتر از آنکه بتواند شرایط را با استدلال توضیح دهد، احساس می‌کند چیزی در این زندگی درست نیست. همین حس، او را به سمت میرا و تجربه‌ای متفاوت از زندگی سوق می‌دهد.

رمانی کوتاه با موضوعی گسترده

«میرا» با وجود حجم کم، موضوعاتی مانند فردیت، آزادی، عشق، هویت، فشار اجتماعی و کنترل انسان را مطرح می‌کند. داستان به جای توضیح مستقیم، بیشتر از طریق فضای عجیب و تجربه شخصی راوی این مفاهیم را به خواننده منتقل می‌کند.

ترجمه شناخته‌شده فارسی این اثر از لیلی گلستان است؛ این ترجمه نخستین‌بار در سال ۱۳۵۴ منتشر شد و بعدها توسط انتشارات بازتاب نگار نیز منتشر شده است. نسخه‌ای از چاپ پنجم این ترجمه ۹۶ صفحه دارد.